Antalya Arkeoloji Müzesi’nin yıkılması yönündeki karar, Türkiye’nin modern mimari mirasına yönelik kaygıları gündeme taşıdı. 53 yıllık geçmişe sahip ve yarışmayla inşa edilen ilk müze binası olma özelliğini taşıyan Antalya Müzesi’nin, arkeolojik eserlerinin yanı sıra yapısal kimliğiyle de Türkiye kültürel mirasının önemli bir parçası olduğu belirtiliyor. Bu nedenle alınan yıkım kararı, mimarlık çevrelerinden kültür insanlarına, hukukçulardan yurttaşlara kadar birçok kesimin tepkisini çekmiş durumda.

Antalya Müzesi, 1972 yılında tamamlanan ve mimari projeleri Ulusal Mimarlık Yarışması sonucunda belirlenen Türkiye’deki ilk müze yapısı olarak öne çıkıyor. Mimarlar Ertuğrul Yener ve Yılmaz Ertuna tarafından tasarlanan yapı, modernist mimari yaklaşımıyla da kültürel değer taşıyor. Bugün hâlâ özgünlüğünü büyük ölçüde koruyan bu yapı, 20. yüzyılın ikinci yarısında Türkiye’de mimarlık anlayışının geldiği noktayı temsil etmesi açısından da önem arz ediyor. Antalya Kültür ve Turizm İl Müdürlüğü tarafından yapılan açıklamaya göre, müzenin yıkılarak yerine “modern” bir yapı inşa edilmesi planlanıyor. Gerekçe olarak ise mevcut binanın fiziki koşullarının yetersizliği ve teşhir-depo alanlarının çağdaş müzecilik anlayışına uygun olmaması gösteriliyor. Ancak bu açıklamalar, müzenin yıkımını kaçınılmaz kılacak düzeyde teknik gerekçelere dayanmıyor. Bu bağlamda, yaz sezonuna denk gelen yıkım kararı da ayrıca tartışmalı. Ziyaretçi sayısının arttığı turizm sezonunun tam ortasında böyle bir kararın uygulanması, sürecin şeffaflık ve planlama açısından eksiklikler taşıdığı yönünde eleştirileri beraberinde getiriyor.

Mimarlık ve koruma camiası, bu yıkım kararını bir “miras tahribatı” olarak değerlendiriyor. Yapının tarihsel bir değer taşıdığını vurgulayan uzmanlar, yıkım kararının arkasında kentsel dönüşüm ve rant odaklı politikaların doğmasından endişeliler. Zira müzenin bulunduğu bölge, Antalya’nın en kıymetli alanlarından biri olarak biliniyor. Mimarlar Odası Antalya Şubesi başta olmak üzere çeşitli meslek odaları, müze binasının tescillenerek korunması ve gerekli düzenlemelerin mevcut yapı üzerinde yapılması gerektiğini savunuyor. Ayrıca Kültür Varlıklarını Koruma Kurulu’nun yıkıma onay vermesi üzerine, karara karşı dava açıldığı da biliniyor. Dava süreci devam ederken, kamuoyunda da müzenin korunması yönünde ciddi bir duyarlılık oluşmuş durumda. Bu bağlamda, 1922 yılında Antalya Müzesi’ni kuran Süleyman Fikri Erten’in torunu Prof. Dr. Günseli Orhon, kısa konuşmasında müzenin yapılış süreci ile ilgili bilgi verdi. Prof. Dr. Orhon, “Antalya’nın İtalyan işgali sırasında kentimizin kültürel değerleri kaçırıldı. Büyük dedem Fikri Erten, İtalyanların kaçırmak istediği tarihî eserleri Antalya’nın dağlarından katır sırtında toplayıp müze oluşturdu. ‘Biz yaptık, oldu’ anlayışı ile bir yere varılmaz. Antalya Müzesi kent belleğidir. Müzenin yıkılmak istenmesi insan öldürmekle eş değerdir. Tarihî eserlerimiz, onlarca uygarlığımız konteynerlere tıkılmak isteniyor.” Uzmanlar, mevcut binanın yıkımı yerine restore edilerek çağdaş müzecilik anlayışına uygun hale getirilmesini öneriyor. Gerekirse yeni bir müze binası inşa edilerek arkeolojik eserlerin daha geniş bir alanda sergilenebileceği, mevcut yapının ise kültür merkezi, eğitim alanı ya da araştırma merkezi olarak değerlendirilebileceği belirtiliyor. Böylece hem geçmişin korunacağı hem de gelecek için çağdaş çözümler üretilebileceği ifade ediliyor.

Müzenin yıkım kararı Türkiye’nin kültürel miras politikaları, mimarlık anlayışı ve kent belleğiyle doğrudan ilişkili bir tartışma alanı açıyor. Bir yandan geçmişin izlerini koruyarak geleceği inşa etmenin yolları aranırken, kamuoyunun duyarlılığı ve sivil toplumun katkısı ön plana çıkıyor. Yarının Kültürü olarak biz de Antalya Müzesi için verilen kararın tekrar gözden geçirilmesini talep ediyoruz.

Kaynaklar

Antalya Müzesi Neden Yıkılıyor? – Antre İstanbul

Antalya’da 53 Yıllık Müzede Çok Konuşulacak İddia – Antalya Körfez

Antalya’nın Kültürel Hafızası Tehlikede – ArtDog İstanbul

Antalya Arkeoloji Müzesi’ne Sezon Ortasında Yıkım Kararı – Arkeofili

Yıkılmak İstenen Antalya Müzesi İçin Kurul Kararına Dava Açıldı – Evrensel
Antalya Arkeoloji Müzesi İçin Yıkım Tepkisi: Bu Tarih Yıkılamaz – Akdeniz Manşet