1960’ların sonu, Türkiye’de üniversite gençliğinin toplumsal ve siyasal hareketlerde başat rol oynadığı bir dönemdi. Özellikle 1968’den itibaren öğrenci eylemleri giderek ivmesini arttırdı. Kampüs işgalleri süreklilik kazandı, sağ ve sol gruplar arasında sert çatışmalar yaşandı; barışçıl protestolara polis orantısız şiddetle müdahale ederken sağcı grupların saldırılarının cezasız kalması sol gençliği öz savunmaya itti. Solcu öğrenciler, emperyalizme ve hükûmet politikalarına karşı kitlesel mitingler, boykotlar ve üniversite işgalleri düzenliyor, duvarları afiş ve bildirilerle donatıyordu. Bu dönemde solun yükselişi, sadece gençlik içinde değil, işçi, memur ve köylülere dek geniş toplumsal kesimlerde de hak arama mücadelelerini canlandırdı.

Bu tarihsel bağlamda, 1965’te üniversiteli sosyalist gençler tarafından kurulan Fikir Kulüpleri Federasyonu (FKF), gençlik hareketinin örgütlenmesinde kritik bir rol oynadı. FKF, Türkiye İşçi Partisi (TİP) üyesi üniversite öğrencilerinin öncülüğünde TİP’e kitlesel destek sağlamak amacıyla kurulmuş bir federasyondu. Ancak 1960’ların sonunda TİP’in parlamenter çizgisini “pasifist” bulan daha radikal gençlik çevreleri FKF içinde çoğunluğu elde etmeye başladı. 3-4 Ocak 1969’da yapılan FKF III. Kurultayı’nda, uzun süredir devam eden TİP-MDD (Millî Demokratik Devrim) çizgileri arasındaki mücadeleyi MDD yanlıları kazandı. MDD stratejisini savunanlar, TİP’li üyelerin federasyon yönetiminden tamamen tasfiye edilmesi ve yeni bir devrimci yol haritası benimsenmesi gerektiğini savunuyordu. Bu değişimin hazırlığı olarak 1969 yılı içinde çeşitli fraksiyonlar arasında yoğun tartışmalar yaşandı. Örneğin, henüz Dev-Genç adı ortaya çıkmadan, 21 Mayıs 1969’da Mihri Belli’nin Ankara’daki evinde, İstanbul’dan Deniz Gezmiş liderliğindeki Devrimci Öğrenci Birliği temsilcileri ile Ankara’daki MDD’ci gençler “devrimci parti kurma” fikrini görüşmek üzere bir araya geldi; ancak taraflar birbirine ağır suçlamalarda bulunarak toplantıyı uzlaşmazlıkla bitirdiler.

FKF içindeki bu ideolojik ve örgütsel yeniden yapılanma çabaları, 9-10 Ekim 1969 tarihinde Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi’nde toplanan FKF Olağanüstü Kurultayı ile sonuçlandı. Yaklaşık 180 delegenin katıldığı bu kurultayın başında, “oportünist tutumlarıyla devrimci saflarda bölücülük yaptıkları” gerekçesiyle bazı önde gelen üyelerin federasyondan ihraç edildiği bildirildi. Ardından MDD çizgisini benimsemeyen yaklaşık 30 üyenin daha uzaklaştırılmasıyla federasyon bütünüyle MDD’ci gençliğin denetimine girdi. Bu kurultayda alınan en önemli karar, federasyonun tüzük ve isim değişikliği oldu: FKF, yoluna “Türkiye Devrimci Gençlik Federasyonu (TDGF)”, yaygın adıyla Dev-Genç (Devrimci Gençlik) olarak devam edecekti.Yeni oluşumun genel merkezi ve yönetimi de bu kurultayda belirlendi. Atilla Sarp, Dev-Genç’in ilk genel başkanı seçilirken Genel Yönetim Kurulu’na Ankara, İstanbul, İzmir ve Erzurum’dan temsilciler girdi. Böylece Dev-Genç resmen kurulmuş oldu (kuruluş tarihi olarak 10 Ekim 1969 kabul edilir). Dev-Genç, her ne kadar üniversite öğrencilerinin öncülüğünde doğmuş bir gençlik federasyonu olsa da kısa sürede sadece öğrencilere özgü bir yapı olmaktan çıkıp daha geniş gençlik kitlelerine açıldı. MDD hareketinin o dönemde henüz ayrı bir partisi olmadığı için, Dev-Genç fiilen bir siyasal parti gibi davranarak yalnız eğitim sorunlarına değil, ülkenin genel toplumsal-siyasal meselelerine dair etkin tavır aldı.

Ekin Bayur

Ekin Bayur tarafından hazırlanan Dev-Genç hareketini konu alan raporun tamamına aşağıdan ulaşabilirsiniz.